W dzisiejszych czasach suplementacja stanowi nierozerwalny element stylu życia osób aktywnych fizycznie. Wiele z nich stosuje różnego rodzaju preparaty. Niektóre z nich mają na celu poprawę wydolności, część przyśpieszyć regenerację, a inne po prostu wspierać zdrowie. Jednak nie wszyscy zawodnicy i miłośnicy ćwiczeń zdają sobie sprawę, że nieprawidłowo dobrane suplementy mogą prowadzić do poważnych błędów. Począwszy od problemów zdrowotnych, a skończywszy na naruszeniu przepisów antydopingowych. Dlatego też coraz częściej pojawia się pytanie, czy konsultacja suplementów sportowych z farmaceutą może pomóc w bezpieczniejszym i bardziej świadomym stosowaniu tego typu preparatów? Właśnie tym obszarem zajmuje się farmacja sportowa — wciąż rozwijająca się dziedzina nauk o zdrowiu.
Dlaczego sportowcy sięgają po suplementy?
Stosowanie suplementów diety w amatorskim i wyczynowym sporcie nie jest niczym zaskakującym. Można wręcz rzec, że jest to bardzo popularna praktyka. Sportowe suplementy diety są łatwo dostępne, szeroko reklamowane i często przedstawiane jako szybki, skuteczny i wygodny sposób na poprawę swoich dotychczasowych wyników. W praktyce osoby ćwiczące — zarówno rekreacyjnie, jak i zawodowo — sięgają po suplementy z kilku powodów.
Warto jednak pamiętać, że suplementy diety nie zastępują zbilansowanej diety ani zdrowego trybu życia m.in. prawidłowego nawodnienia czy odpowiedniej długości i jakości snu.
Poprawa wyników sportowych
Jednym z najczęstszych powodów stosowania suplementów diety jest chęć zwiększenia wydolności fizyczne, aby polepszyć wyniki treningowe. W zależności od uprawianej dyscypliny zawodnicy sięgają po preparaty o różnym przeznaczeniu. Począwszy od wspierania siły i wytrzymałości, a skończywszy na ograniczeniu zmęczenia i wydłużeniu możliwości do wykonywania intensywnego wysiłku. Część suplementów może faktycznie wpływać na parametry wysiłkowe, ale ich skuteczność jest uzależniona do szeregu czynników m.in. od sposobu dawkowania, zawartości substancji czynnej w produkcie oraz indywidualnych cech organizmu.
Regeneracja organizmu
Kolejnym powodem stosowania suplementów jest chęć przyśpieszenia regeneracji organizmu po intensywnym wysiłku. W sporcie regeneracja odgrywa kluczową rolę. Z jednej strony pozwala na odnowę wyczerpanych zapasów energetycznych, naprawę mikrouszkodzeń mięśni powstałych podczas ćwiczeń czy też uspokojenie przeciążonego układu nerwowego. Z drugiej strony umożliwia przywrócenie organizmowi równowagi, aby przygotować się do kolejnej sesji treningowej.
Wsparcie zdrowia
Sporo osób stosuje suplementy w celu uzupełnienia niedoborów składników odżywczych, co jest formą wspierania ogólnego stanu zdrowia. W kontekście sportu można to rozpatrywać na wielu płaszczyznach:
- redukcja stres,
- regulacja aktywności hormonalnej,
- wsparcie pracy układu nerwowego,
- polepszenie jakości snu i ułatwienie zasypiania,
- wsparcie prawidłowego funkcjonowania odporności,
- wzmocnienie wytrzymałości aparatu ruchu (np. kości, stawów, więzadeł),
- poprawa wskaźników metabolicznych (np. profil lipidowy, poziom cukru).
- wsparcie układu pokarmowego (np. polepszenie trawienia i mikrobiomu jelitowego).
Czy suplementy są zawsze bezpieczne?
Powszechny dostęp do suplementów nie oznacza, że ich stosowanie jest całkowicie bezpieczne. Niektóre produkty może odznaczać się niską jakością lub zawierać substancje niepożądane, niejednokrotnie uznawane za niedozwolone w sporcie. W innych przypadkach niebezpieczeństwo tkwi w nieprawidłowym stosowaniu. Dlatego też coraz częściej podkreśla się znaczenie bezpiecznej suplementacji sportowej.
Ryzyko przedawkowania
Jednym z najczęstszych problemów jest stosowanie zbyt dużych dawek suplementów. Może to wynikać zarówno z błędnej interpretacji zaleceń producenta (np. złe zrozumienie wielkości jednorazowej porcji preparatu), jak i jednoczesnego stosowania kilku suplementów z tymi samymi składnikami. Istnieje wówczas ryzyko nadmiernej podaży niektórych substancji, co z kolei może okazać się niebezpieczne dla zdrowia. Przykładowo: przesadna dawka kofeiny może wywołać takie niedogodności jak bezsenność, kołatanie serca, nudności czy trudności w oddychaniu.
Niska jakość niektórych suplementów
Aktualny rynek suplementów diety jest potężny i zróżnicowany. Bez najmniejszy przeszkód można zakupić preparaty pochodzące z różnych zakątków świata o dowolnej cenie. Niestety nie wszystkie produkty oferowane w sklepach i przez producentów charakteryzują się wysoką jakością. Co to oznacza? Niektóre suplementy mogą zawierać inne ilości składników niż deklarowane na etykiecie (zbyt dużo, za mało lub nawet brak). W innych przypadkach warunki produkcji nie spełniają najwyższych standardów dotyczących bezpieczeństwa i higieny.
Zanieczyszczenia substancjami dopingującymi
Niezwykle istotnym problemem w sporcie jest ryzyko umyślnego lub przypadkowego zanieczyszczenia suplementów substancjami zakazanymi. Agencje antydopingowe i organy ściganie co roku wykrywają w suplementach związki figurujące na liście substancji zabronionych WADA.
Wyczynowy sportowiec przyjmujący tego typu preparaty, często też nieświadomie, może naruszyć przepisy antydopingowe. Złamanie przepisów oznacza tymczasowe zawieszenie i niejednokrotnie odebranie części zdobytych tytułów. Warto jednak pamiętać, że obecność środków dopingujących w suplemencie diety jest tak samo niebezpieczne dla zdrowia profesjonalnego sportowca i osoby ćwiczącej rekreacyjnie.
Dlaczego warto konsultować suplementację z farmaceutą sportowym?
Ryzyko potencjalnych zagrożeń sprawia, że coraz większą rolę zaczyna odgrywać doradztwo suplementacyjne prowadzone przez specjalistów. Farmaceuci posiadają wiedzę nie tylko dotyczącą działania substancji aktywnych, ale i bezpieczeństwa ich stosowania oraz możliwych interakcji np. z lekami czy żywnością. W tym obszarze szczególną rolę odgrywa farmaceuta sportowy. Mianem tym określa się specjalistę odpowiedzialnego za analizę suplementów i produktów leczniczych stosowanych przez osoby aktywne fizycznie – więcej o jego roli przeczytasz w artykule: Kim jest farmceuta sportowy?
Analiza składu suplementów diety
Jednym z podstawowych zadań farmaceuty sportowego jest analiza składu preparatów stosowanych przez zawodnika sportowego/osobę ćwiczącą. Ocena suplementu jest wielowymiarowa i dotyczy zawartych w nim komponentów, a mianowicie:
- rzeczywistą efektywność działania,
- ilość przypadającą na jednorazową i dzienną porcję,
- legalność stosowania tj. czy dana substancja jest uznawana za doping,
- zasadność użycia np. w określonej dyscyplinie czy do osiągnięcia konkretnego celu.
Przeprowadzona analiza pozwala na ograniczenie stosowania preparatów o wątpliwej jakości.
Ocena bezpieczeństwa stosowania
Kolejnym krokiem jest ocena bezpieczeństwa użycia suplementów w kontekście aktualnego stanu zdrowia. Analiza ma charakter kompleksowy, gdyż farmaceuta sportowy sprawdza oddziaływanie składników na poszczególne części organizmu. Począwszy od układu sercowo-naczyniowego przez wątrobę, nerki i żołądek, a skończywszy na układzie nerwowym czy gospodarce hormonalnej. Dzięki temu można zapobiec popełnieniu błędów suplementacyjnych, które mogą skończyć się np. hospitalizacją.
Sprawdzenie ryzyka interakcji z lekami
Równie ważnym aspektem jest określenie szans wystąpienia interakcji pomiędzy przyjmowanymi suplementami a lekami. Ma to niezwykle istotne znaczenie, gdyż składniki suplementów mogą oddziaływać na substancje czynne produktów leczniczych. Tym samym suplementacja może wpływać na farmakoterapię m.in. osłabiając działanie leku czy zwiększyć ryzyko występowania działań niepożądanych. Przykładem może być johimbina, która wchodzi w interakcje z antydepresantami czy lekami na nadciśnienie. Dlatego też osoby przewlekle chore lub rozpoczynające leczenie farmakologiczne powinny zachować szczególną ostrożność w kontekście suplementacji.
Kiedy konsultacja suplementacji jest szczególnie ważna?
Konsultacja suplementów sportowych (i nie tylko) może być pomocna w wielu sytuacjach. Niemniej jednak w niektórych przypadkach wydaje się nie tylko zalecana, ale wręcz niezbędna. Zwłaszcza z punktu widzenia bezpieczeństwa osoby planującej przyjmować konkretny preparat.
Przy stosowaniu leków
Sportowcy przyjmujący leki muszą zachować szczególną ostrożność przed rozpoczęciem suplementacji. Składniki aktywne suplementów diety mogą w mniejszym bądź większym stopniu oddziaływać na metabolizm leków oraz zmieniać ich działanie.
Przy chorobach przewlekłych
Astma, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze i wiele innych chorób przewlekłych wymaga stałej farmakoterapii. Wprowadzenie do codziennej rutyny suplementów diety wymaga dodatkowej analizy bezpieczeństwa. Dlatego osoby ze schorzeniami metabolicznymi, kardiologicznymi czy hormonalnymi powinny zdecydować się na konsultację z farmaceutą sportowym przed rozpoczęciem suplementacji.
Przy intensywnym treningu
Zawodnicy sportowi trenują o wiele częściej i ciężej niż osoby uprawiające sport rekreacyjnie. Intensywne treningi stają się więc pretekstem do sięgnięcia po suplementy – niejednokrotnie po kilka preparatów do równoczesnego stosowania. Zwiększa to ryzyko popełnienia wspomnianych wcześniej błędów np. przedawkowania lub niewłaściwego połączenia paru suplementów jednocześnie. Profesjonalna analiza ze strony farmaceuty sportowego nie tylko pomoże w uporządkowaniu suplementacji, ale i pozwoli wyeliminować szansę stosowania zbędnych preparatów.
Podsumowanie
Suplementacja diety w sporcie jest powszechnym zjawiskiem i stanowi ważny element strategii wspierającej treningi i regenerację zawodnika. Jednocześnie istnieje spore ryzyko, że stosowanie suplementów doprowadzi do wielu problemów. Począwszy od zagrożenia zdrowia, a skończywszy na naruszeniu przepisów antydopingowych. Dlatego coraz częściej podkreśla się wielkość znaczenia konsultacji suplementacji ze specjalistami.
Konsultacja suplementów sportowych z farmaceutą jest pomocna w kontekście oceny bezpieczeństwa preparatów, sprawdzenia ich składu oraz ograniczeniu szans na niebezpieczne interakcje z lekami. Dzięki świadomemu podejściu do suplementacji osoby aktywne fizycznie mogą podejmować bardziej przemyślane decyzje dotyczące stosowanych preparatów.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o konsultację suplementów sportowych z farmaceutą
Czy każdy sportowiec powinien konsultować suplementy z farmaceutą?
Nie zawsze jest to konieczne, ale konsultacja może być bardzo pomocna w niektórych przypadkach. Zwłaszcza wtedy, gdy sportowiec stosuje kilka suplementów jednocześnie, przyjmuje leki bądź trenuje wyjątkowo często i intensywnie.
Czy suplementy diety mogą szkodzić?
Tak, są sytuacje, w których stosowanie suplementów może nieść za sobą skutki uboczne. Takie sytuacje to m.in. nadmierna podaż określonych składników czy przyjmowanie niektórych suplementów w trakcie farmakoterapii. Co więcej, ryzyko rośnie wtedy, gdy stosuje się wiele preparatów jednocześnie.
Czy suplementy mogą wchodzić w interakcje z lekami?
Tak. Część składników suplementów diety może zmieniać działanie lub oddziaływać na metabolizm leków. Dlatego też osoby przyjmujące leki powinny zachować szczególną ostrożność w kontekście suplementacji.
Czy konsultacja suplementów ma sens przy prostych preparatach np. witaminach?
Tak, zwłaszcza że nawet proste suplementy mogą mieć wpływ na zdrowie i codzienne funkcjonowanie. Zaczynając od dawki zawartych składników, a kończąc na możliwości ich interakcji z innymi suplementami bądź lekami. Ponadto konsultacja suplementów z farmaceutą sportowym może pomóc w uniknięciu zbędnego dublowania substancji czynnych.
Czy farmaceuta pomoże dobrać suplementy pod konkretny cel treningowy?
Tak. Wiedza farmaceuty sportowego nie tylko pomaga w ocenie bezpieczeństwa i ryzyka stosowania konkretnego suplementu, ale i w potwierdzeniu zasadności jego użycia. Suplementacja powinna być konsultowana z dietetykiem sportowym podczas planowania strategii żywieniowej.
Bibliografia:
- Cohen, Pieter A. „The supplement paradox: negligible benefits, robust consumption.” Jama 316.14 (2016): 1453-1454.
- Garthe, Ina, and Ronald J. Maughan. „Athletes and supplements: prevalence and perspectives.” International journal of sport nutrition and exercise metabolism 28.2 (2018): 126-138.
- Geyer, Hans, et al. „Nutritional supplements cross‐contaminated and faked with doping substances.” Journal of mass spectrometry 43.7 (2008): 892-902.
- Maughan, Ronald J. „Dietary supplements and the high-performance athlete.” International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism 28.2 (2018): 101-101.
- Maughan, Ronald J., et al. „IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete.” International journal of sport nutrition and exercise metabolism 28.2 (2018): 104-125.
©FarmacjaSportowa.pl
