Ekdysteron jest naturalnym środkiem wspomagającym sportowców, którzy poszukują legalnych alternatyw dla syntetycznych anabolików. Może być szczególnie przydatny w treningu siłowym, kulturystyce oraz sportach wytrzymałościowo-siłowych. Stanowi coraz częstszy komponent suplementów z kategorii boosterów testosteronu (np. z Tongkat ali). Niemniej jednak aktualne wyniki badań są niejednoznaczne, co wymaga przeprowadzenia dalszych prac badawczych na większej liczbie uczestników.
Co to jest ekdysteron?
Ekdysteron (znany również jako 20-hydroksyekdyson lub po prostu ekdyson) to naturalny steroid anaboliczny należący do grona ekdysteroidów, które są pochodnymi związków steroidowych. Ekdyson występuje w roślinach (np. szpinak, szczodrak krokoszowaty, quinoa), niektórych grzybach oraz owadach. To właśnie z owadów po raz pierwszy wyizolowano ten związek, co miało miejsce w latach 60. XX wieku.
Badania nad zastosowaniem ekdysteronu w sporcie prowadzono głównie w krajach wschodnich, gdzie był wykorzystywany jako legalna alternatywa dla sterydów anabolicznych. Szczególną popularność zyskał w ZSRR/Rosji, gdyż wyczynowi sportowcy używali go jako adaptogen i środek ergogeniczny.
Aktualnie beta-ekdyzon jest dostępny w suplementach diety w wielu krajach, w tym w Polsce np. w formie ekstraktów z Rhaponticum carthamoides, Cyanotis arachnoidea, Pfaffia paniculata (tzw. żeń-szeń brazylijski lub Suma). Związek nie jest klasyfikowany jako substancja dopingująca i na ten moment nie znajduje się na liście WADA. Niemniej jednak stosowanie ekdysteronu przez zawodowych sportowców jest monitorowane przez Światową Agencję Antydopingową.
Działanie i właściwości ekdysteronu
Główny mechanizm działania ekdysteronu polega na aktywacji receptorów estrogenowych beta (ERβ) komórek mięśniowych. W wyniku tego powoduje wzrost syntezy białek bez oddziaływania na receptory androgenowe. Tym samym nie wywołuje typowych efektów androgennych, które są domena typowych sterydów anaboliczno-androgennych (SAA).
20-hydroksyekdyson wykazuje właściwości anaboliczne i antykataboliczne. Związkowi przypisuje się wspomaganie procesów regeneracji, poprawę bilansu azotowego oraz zwiększenie efektywności treningu siłowego.
Skutki uboczne i działania niepożądane ekdysteronu
Ekdysteron jest uważany za bezpieczny przy zalecanych dawkach i rzadko powoduje skutki uboczne – głównie są to łagodne dolegliwości żołądkowe. Ogólnie rzecz biorąc, bezpieczeństwo czystego 20-hydroksyekdysonu (oznaczonego jako BIO101) zostało potwierdzone w badaniach klinicznych.
Odnotowano jednak pewne działania niepożądane związane ze stosowaniem suplementów diety zawierających ekdysteron. Przykładowo, włoska baza danych dotycząca fitowigilancji potwierdziła przypadek ostrego zapalenia wątroby po spożyciu suplementu diety zawierającego ekstrakt z korzenia Maca i 150 mg beta-ekdyzonu. Ponadto kilka działań niepożądanych związanych z suplementacją ekdysteronem zarejestrowano w USA systemie zgłaszania zdarzeń niepożądanych CAERS.
Biorąc pod uwagę, że kontrolowane badania kliniczne wykazały wysoki profil bezpieczeństwa czystego/izolowanego składnika aktywnego 20-hydroksyekdysonu, wspomniane działania niepożądane związane ze stosowaniem suplementów diety zawierających ekdysteron mogą być wynikiem fałszowania lub zanieczyszczenia dostępnych na rynku produktów różnymi sterydami anaboliczno-androgennymi lub innymi składnikami, których producent nie wymienił na etykiecie.
Ekdysteron – zastosowanie i oczekiwane korzyści
-
- Wzrost wydolności fizycznej
- Polepszenie zdolności wysiłkowych
- Poprawa regeneracji mięśni
- Poprawa apetytu
- Wzrost masy mięśniowej
Dawkowanie ekdysteronu
Skuteczność suplementacji preparatami na bazie ekdysteroidów (zawierających 20-hydroksyekdyson) jest kolejną kwestią budząca kontrowersje. Główną przyczyną nieskuteczności suplementów zawierających ekdysteroidy może być fakt, że wiele produktów dostępnych na rynku (badanych w testach analitycznych) zawiera znacznie mniejszą ilość składnika aktywnego aniżeli skuteczna dawka udokumentowana w kontrolowanych badaniach klinicznych, w których testowano o wiele wyższe dawki czystego 20-hydroksyekdysonu (175-350 mg dwa razy dziennie)
Dla porównania w badaniu przeprowadzonym przez Isenmanna i wsp. wykazano, że 10-tygodniowa suplementacja ekdysteronem, nawet w niższych dawkach dziennych 12 mg i 48 mg, przyczyniła się do poprawy wydolności fizycznej u młodych mężczyzn.
Podsumowanie ekdysteronu
| Polska nazwa | Ekdysteron |
|---|---|
| Inne nazwy | 20-hydroksyekdyzon, beta-ekdyzon, ekdyzon |
| Numer identyfikacji CAS | 5289-74-7 |
| Klasyfikacja | Nieautoryzowany składnik suplementów diety w Unii Europejskiej; Aktywny Składnik Farmaceutyczny (ang. Active Pharmaceutical Ingredient, API) w trakcie badań klinicznych |
| Kategoria | Anabolizm, Regeneracja |
| Przeznaczenie | wzrost masy mięśniowej, poprawa regeneracji |
| Czy składnik jest uznawany za doping? | Na ten moment ekdysteron nie jest substancją klasyfikowaną jako środek dopingujący, ale znajduje się na liście monitoringowej WADA. |
Ekdysteron – bibliografia i źródła naukowe
-
Jędrejko, K., Lazarev, A., Jędrejko, M., & Muszyńska, B. (2024). Ergogenic properties, safety evaluation and regulations of selected ingredients in testosterone booster dietary supplements. Food Reviews International, 40(7), 1825-1853.
-
Isenmann, Eduard, et al. „Ecdysteroids as non-conventional anabolic agent: performance enhancement by ecdysterone supplementation in humans.” Archives of toxicology 93.7 (2019): 1807-1816.
-
Wilborn, C. D., Taylor, L. W., Campbell, B. I., Kerksick, C., Rasmussen, C. J., Greenwood, M., & Kreider, R. B. (2006). Effects of methoxyisoflavone, ecdysterone, and sulfo-polysaccharide supplementation on training adaptations in resistance-trained males. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 3(2), 19.
-
Lobo, Suzana Margareth, et al. „Efficacy of oral 20-hydroxyecdysone (BIO101), a MAS receptor activator, in adults with severe COVID-19 (COVA): a randomized, placebo-controlled, phase 2/3 trial.” EClinicalMedicine 68 (2024).
