Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)

Tribulus terrestris, znany również jako buzdyganek naziemny, jest jedną z najpopularniejszych roślin wykorzystywanych w suplementach diety z kategorii boosterów testosteronu (zawierających m.in. ekdysteron czy Tongkat ali). Tribulus zyskał duży rozgłos w sportowej suplementacji w 1996 roku, po Igrzyskach Olimpijskich w Atlancie. Wówczas bułgarscy atleci promowali buzdyganek naziemny jako legalny, naturalny T-booster – środek wspomagający budowę masy mięśniowej i regenerację po wysiłku fizycznym. Obecnie ekstrakty z Tribulus terrestris są również stosowane przez osoby aktywne oraz mężczyzn poszukujących naturalnych sposobów na poprawę samopoczucia i wsparcie funkcji seksualnych.

Co to jest Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)?

Tribulus terrestris to jednoroczna roślina należąca do rodziny Zygophyllaceae. Charakterystyczne owoce buzdyganka naziemnego są od dawna wykorzystywane jako surowiec zielarski. Począwszy od tradycyjnej medycyny chińskiej przez medycynę ajurwedyjską a skończywszy na etnomedycynie krajów Europy Wschodniej. Roślina znalazła zastosowanie jako naturalny środek w terapii m.in. dolegliwości żołądkowych, schorzeń układu moczowego, chorób sercowo-naczyniowych czy zaburzeń funkcji seksualnych.

Najważniejszymi składnikami aktywnymi Tribulus terrestris są saponiny steroidowe, a zwłaszcza protodioscyna. W suplementach diety najczęściej wykorzystuje się ekstrakty zawierające 40-90% saponin steroidowych. Jakość preparatu jest w głównej mierze podyktowana standaryzacją, czyli procentową zawartością saponin (protodioscyny). Dlatego też skuteczność poszczególnych produktów na rynku jest zróżnicowana.

Oprócz saponin steroidowych Tribulus terrestris zawiera też inne komponenty aktywne np. alkaloidy, fitosterole czy flawonoidy. Związki bioaktywne są obecne przede wszystkim w korzeniach i owocach buzdyganka. Warto jednak wiedzieć, że skład fitochemiczny rośliny jest w dużym stopniu uzależniony od jej pochodzenia geograficznego.

Działanie i właściwości Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)

Najczęściej powtarzanym twierdzeniem dotyczącym Tribulus terrestris jest jego rzekoma zdolność do wzrostu poziomu testosteronu. Aktualne badania naukowe nie dają jednoznacznej odpowiedzi, co do takiego działania u zdrowych mężczyzn. Wedle przeglądu systematycznego badań klinicznych suplementacja buzdygankiem naziemnym nie doprowadziła do istotnego zwiększenia stężenia testosteronu. Niewielkie zmiany zaobserwowano głównie wśród osób z potwierdzonymi zaburzeniami hormonalnymi lub hipogonadyzmem. Niemniej jednak znaczenie kliniczne tych zmian było ograniczone. Tribulus terrestris jest powszechnie uznawany za afrodyzjak i stąd jest często polecany na problemy z popędem seksualnym. Część badań naukowych wskazuje, że suplementacja buzdygankiem naziemnym może przyczynić się do poprawy pożądania seksualnego, erekcji i satysfakcji seksualnej. Efekt ten stwierdzono wśród osób z obniżonym libido i zaburzeniami funkcji seksualnych.

Warto zaznaczyć, że do tej pory w Unii Europejskiej nie zatwierdzono żadnych oświadczeń zdrowotnych dotyczących działania Tribulus terrestris.

Nie można przejść obojętnie wobec faktu o popularności Tribulus terrestris wśród sportowców. Buzdyganek jest często określany mianem naturalnego boostera testosteronu lub środka wspomagającego budowę masy mięśniowej. Dotychczasowe badania naukowe nie dostarczają przekonujących dowodów, że suplementacja Tribulus terrestris prowadzi do znaczącej poprawy siły mięśniowej, przyrostu masy mięśniowej lub osiągów sportowych wśród osób zdrowych. Według aktualnych stanowisk organizacji sportowych np. ISSN czy AIS, dostępne dowody naukowe są niewystarczające do rekomendowania Tribulus terrestris jako skutecznego suplementu ergogenicznego zwiększającego wyniki sportowe.

Skutki uboczne i działania niepożądane Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)

Tribulus terrestris jest uznawany za suplement względnie bezpieczny podczas krótkotrwałego stosowania. Jednakże w piśmiennictwie naukowym opisano pojedyncze przypadki zaburzeń czynności nerek i uszkodzeń wątroby. Następstwa te stwierdzono po przyjmowaniu bardzo dużych dawek ekstraktu z buzdyganka naziemnego lub suplementów diety o nieznanym składzie.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że część preparatów określanych jako „testosterone booster” może zawierać wiele składników aktywnych m.in. DAA (kwas D-asparaginowy). Natomiast jakość i czystość suplementów diety dostępnych na rynku bywają zróżnicowane. Preparaty z tej kategorii są bowiem bardzo narażone na zanieczyszczenia oraz niezgodności między składem a deklaracją producenta na etykiecie.

Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny) – zastosowanie i oczekiwane korzyści

Wsparcie libido
Przyrost masy mięśniowej
Poprawa funkcji seksualnych
Zwiększenie poziomu testosteronu

Dawkowanie Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)

Dawkowanie Tribulus terrestris jest uzależnione od rodzaju ekstraktu, zawartości saponin oraz celu suplementacji. Dobowe dawki ekstraktu wykorzystywane w badaniach klinicznych, które trwały od 4 do 12 tygodni, wynosiły:

250-500 mg
500-750 mg
do 1500 mg (w wybranych badaniach dotyczących funkcji seksualnych)

W raporcie Komitetu Naukowego Hiszpańskiej Agencji ds. Konsumentów, Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia (AECOSAN) wykazano, że zalecane dzienne spożycie Tribulus terrestris może wynosić 250-9000 mg. Natomiast w Polsce, Główny Inspektorat Sanitarny (GIS)( wydał uchwałę określającą warunki stosowania buzdyganka naziemnego jako składnika suplementów diety. Zgodnie z tym stanowiskiem owoce Tribulus terrestrs można stosować w ilości poniżej 3 g na dobę, przy czym maksymalna zawartość saponin nie może przekraczać 200 mg w zalecanej do spożycia dziennej porcji produktu.

Podsumowanie Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny)


Polska nazwa	Buzdyganek naziemny
Inne nazwy	Tribulus terrestris
Klasyfikacja	Autoryzowany składnik suplementów diety w Unii Europejskiej
Kategoria	Libido, Sprawność seksualna, Anabolizm, Regeneracja, Testosteron, Układ Hormonalny
Przeznaczenie	wzrost libido, poprawa sprawności seksualnej, wzrost energii, poprawa regeneracji, regulacja poziomu hormonów
Czy składnik jest uznawany za doping?	Nie, Tribulus terrestris nie jest klasyfikowany jako środek dopingujący i nie znajduje się na liście WADA
Status w organizacjach sportowych	Według AIS, Tribulus terrestris został zaliczony do kategorii D, co oznacza, że nie zaleca się stosowania suplementów diety zawierających Tribulus terrestris u zawodowych sportowców ze względu na wysokie ryzyko zanieczyszczenia substancjami, które mogą prowadzić do pozytywnego wyniku testu antydopingowego Według ISSN, Tribulus terrestris został zaliczony do kategorii III, co oznacza znikome dowody lub brak dowodów naukowych na skuteczność i/lub bezpieczeństwo.

Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny) – bibliografia i źródła naukowe

Jędrejko K., Lazarev A., Jędrejko M., Muszyńska B. Ergogenic properties, safety evaluation and regulations of selected ingredients in testosterone booster dietary supplements. Food Reviews International. 2024;40(7):1825–1853.
Vilar Neto J.O., Moraes W.M.A.M., Pinto D.V. et al. Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) Supplementation on Erectile Dysfunction and Testosterone Levels in Men—A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients. 2025;17(7):1275.
Zhu W., Du Y., Meng H., Dong Y., Li L. A review of traditional pharmacological uses, phytochemistry, and pharmacological activities of Tribulus terrestris. BMC Chemistry. 2017;11:60.
Martimbianco A.L.C., Pacheco R.L., Vilarino F.L. et al. Tribulus Terrestris for Female Sexual Dysfunction: A Systematic Review. Revista Brasileira de Ginecologia e Obstetrícia. 2020;42(7):427–435.
Rogerson S., Riches C.J., Jennings C. et al. The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. Journal of Strength and Conditioning Research. 2007;21(2):348–353.